Làm sao biết con đang tăng độ cận? Những dấu hiệu cha mẹ không nên bỏ qua
Không phải lúc nào trẻ tăng độ cận cũng than "con nhìn không rõ". Nhiều trẻ vẫn học tập và sinh hoạt bình thường vì đã dần thích nghi với tình trạng nhìn mờ. Thay vào đó, trẻ có thể bắt đầu nheo mắt khi nhìn bảng, cúi sát sách vở, ngồi gần tivi hơn hoặc thường xuyên thay đổi vị trí ngồi để nhìn rõ.
Tuy nhiên, những dấu hiệu này thường xuất hiện khi độ cận đã ảnh hưởng đến thị lực. Trong nhiều trường hợp, cận thị vẫn có thể âm thầm tiến triển mà cha mẹ rất khó nhận ra nếu chỉ quan sát bằng mắt thường.
Vì vậy, bên cạnh việc chú ý đến các biểu hiện hằng ngày, cha mẹ cũng cần theo dõi tốc độ tăng độ cận của trẻ thông qua khám mắt định kỳ. Dưới đây là những dấu hiệu cảnh báo và cách nhận biết trẻ có thể đang tăng độ cận.
Cận thị ở trẻ em là gì?
Cận thị là tật khúc xạ khiến trẻ nhìn gần rõ nhưng nhìn xa bị mờ. Khi bị cận thị, trẻ có thể gặp khó khăn khi nhìn bảng, xem tivi ở khoảng cách xa hoặc nhận diện người và vật từ xa.
Việt Nam hiện có khoảng 3–6,7 triệu trẻ em mắc tật khúc xạ, trong đó cận thị chiếm đa số. Tại các thành phố lớn như Hà Nội, tỷ lệ trẻ mắc tật khúc xạ có thể lên tới 51%, riêng cận thị chiếm khoảng 37,5%. WHO cũng cảnh báo đến năm 2050, khoảng 80–90% trẻ em châu Á, bao gồm Việt Nam, có nguy cơ bị cận thị.
Ở trẻ em, cận thị thường tiến triển cùng với sự dài ra của trục nhãn cầu. Các bác sĩ tại BVMQTNB cho biết: Ước tính, trục nhãn cầu dài ra 1mm có thể tương đương khoảng 3 diop cận. Trẻ bị cận càng sớm càng có nguy cơ tăng độ nhiều hơn, từ đó làm tăng nguy cơ cận thị cao và các tổn thương võng mạc về sau.
Dấu hiệu cảnh báo trẻ có thể bị cận hoặc tăng độ cận
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám mắt khi nhận thấy một hoặc nhiều biểu hiện sau:
- Nheo mắt, nghiêng đầu hoặc cố gắng điều chỉnh tư thế khi nhìn xa
- Cúi sát vở, đưa sách hoặc thiết bị điện tử lại gần mắt
- Thường xuyên ngồi gần tivi
- Không nhìn rõ bảng, chép bài chậm hoặc dễ mất tập trung khi học
- Than mỏi mắt, nhức mắt hoặc đau đầu sau khi đọc sách
- Kính đang đeo không còn giúp trẻ nhìn rõ như trước
Những biểu hiện này có thể liên quan đến cận thị, tăng độ cận hoặc một số vấn đề thị giác khác. Trẻ cần được thăm khám với bác sĩ nhãn khoa để xác định nguyên nhân cụ thể.
Vì sao trẻ có thể tăng độ cận mà cha mẹ không nhận ra?
Ở lứa tuổi học đường, cơ thể trẻ phát triển nhanh, đồng thời trục nhãn cầu cũng có thể tiếp tục dài ra khiến độ cận có nguy cơ tiến triển nhanh hơn, đặc biệt ở những trẻ đã xuất hiện cận thị từ sớm.
Tuy nhiên, trẻ nhỏ thường khó mô tả chính xác cảm giác nhìn mờ. Nhiều trẻ dần thích nghi với việc phải nheo mắt hoặc nhìn gần hơn nên không chủ động nói với cha mẹ. Trong khi đó, phụ huynh cũng khó nhận biết nếu trẻ vẫn sinh hoạt và học tập bình thường. Chính vì vậy, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi cận thị đã tiến triển rõ hơn.
Khám mắt cho trẻ không chỉ nhằm đo độ và cắt kính. Qua thăm khám, bác sĩ có thể đánh giá:
- Thị lực và độ khúc xạ của trẻ
- Khả năng điều tiết và phối hợp hai mắt
- Tình trạng sức khỏe mắt
- Mức độ thay đổi độ cận theo thời gian
- Các yếu tố liên quan đến nguy cơ tiến triển cận thị
Từ kết quả này, bác sĩ sẽ tư vấn lịch theo dõi và phương pháp kiểm soát phù hợp, thay vì chỉ thay kính mỗi khi trẻ tăng độ.
Kiểm soát cận thị khác gì so với thay kính thông thường?
Kính gọng thông thường giúp điều chỉnh thị lực để trẻ nhìn rõ hơn tại thời điểm sử dụng. Tuy nhiên, kính không có tác dụng kiểm soát/ làm chậm tốc độ tăng của độ cận.
Kiểm soát cận thị là quá trình áp dụng các biện pháp nhằm hỗ trợ làm chậm tiến triển cận thị ở trẻ. Việc lựa chọn phương pháp cần dựa trên nhiều yếu tố như:
- Độ tuổi của trẻ
- Số độ cận hiện tại
- Tốc độ tăng độ qua từng lần khám
- Tình trạng giác mạc và sức khỏe mắt
- Thói quen học tập, sinh hoạt
- Khả năng tuân thủ của trẻ và gia đình
Mỗi phương pháp có chỉ định riêng tùy độ tuổi, tốc độ tăng độ và tình trạng mắt của trẻ. Sau khi thăm khám, bác sĩ sẽ tư vấn phương án phù hợp hoặc kết hợp nhiều biện pháp để đạt hiệu quả kiểm soát tốt hơn.
Các phương pháp kiểm soát tiến triển cận thị phổ biến cho trẻ đang tăng độ cận
1. Kính Ortho-K
Ortho-K là kính áp tròng cứng thấm khí, được thiết kế để đeo vào ban đêm khi ngủ. Kính tác động tạm thời lên hình dạng bề mặt giác mạc, giúp nhiều trẻ có thể nhìn rõ hơn vào ban ngày mà không cần sử dụng kính gọng.
Phương pháp này có thể được cân nhắc với trẻ có cận thị tiến triển, thường xuyên vận động hoặc gặp bất tiện khi đeo kính ban ngày.
Trước khi sử dụng, trẻ cần được đo đạc, thăm khám với bác sĩ nhãn khoa và thử kính. Cha mẹ và trẻ cũng cần tuân thủ hướng dẫn vệ sinh, bảo quản kính cũng như lịch tái khám để hạn chế nguy cơ viêm nhiễm và theo dõi hiệu quả kiểm soát cận thị.
Trẻ khám và thử kính Ortho-K tại Bệnh viện mắt Quốc tế Nhật Bản.
2. Kính gọng kiểm soát tiến triển cận thị
Kính gọng kiểm soát tiến triển cận thị có thiết kế quang học khác với kính gọng thông thường. Bên cạnh việc giúp trẻ nhìn rõ, kính còn được sử dụng nhằm hỗ trợ làm chậm tốc độ tăng độ cận.
Đây là lựa chọn thuận tiện với nhiều trẻ vì dễ sử dụng, không tiếp xúc trực tiếp với bề mặt mắt và ít làm thay đổi thói quen sinh hoạt hằng ngày.
Phương pháp này có thể phù hợp với trẻ nhỏ, trẻ chưa sẵn sàng sử dụng kính áp tròng hoặc gia đình mong muốn một giải pháp dễ duy trì. Hiệu quả phụ thuộc vào tình trạng mắt, thời gian đeo kính và việc tái khám theo hướng dẫn.
3. Thuốc nhỏ mắt Atropine nồng độ thấp
Atropine nồng độ thấp là một trong những phương pháp được sử dụng để hỗ trợ kiểm soát tiến triển cận thị ở trẻ em.
Thuốc cần được bác sĩ chỉ định sau khi thăm khám. Cha mẹ không nên tự mua hoặc tự điều chỉnh nồng độ, liều dùng cho trẻ vì mỗi trường hợp có mức độ cận thị, khả năng đáp ứng và tình trạng mắt khác nhau.
Trong quá trình sử dụng, trẻ cần tái khám định kỳ để bác sĩ đánh giá tốc độ tăng độ, hiệu quả điều trị và các phản ứng không mong muốn nếu có.
Thuốc Atropine 0.01% được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ để kiểm soát tăng độ cận ở trẻ
Thói quen hằng ngày hỗ trợ bảo vệ thị lực cho trẻ tăng độ cận
Các phương pháp kiểm soát cận thị cần được kết hợp với việc điều chỉnh thói quen học tập và sinh hoạt nhằm giảm thời gian nhìn gần kéo dài, tạo điều kiện cho mắt nghỉ ngơi và hỗ trợ làm chậm tốc độ tăng độ cận ở trẻ.
Cha mẹ nên khuyến khích trẻ:
- Tăng thời gian vận động và tham gia các hoạt động ngoài trời
- Ngồi học ở nơi có đủ ánh sáng
- Giữ khoảng cách phù hợp khi đọc sách, viết bài hoặc sử dụng thiết bị điện tử
- Tránh cúi sát mặt vào sách vở
- Cho mắt nghỉ sau những khoảng thời gian nhìn gần kéo dài
- Hạn chế sử dụng thiết bị điện tử ngoài nhu cầu học tập
- Duy trì giấc ngủ và lịch sinh hoạt phù hợp với độ tuổi
Những thay đổi này không thay thế việc thăm khám hoặc điều trị, nhưng góp phần tạo môi trường thị giác phù hợp hơn trong giai đoạn mắt trẻ đang phát triển.
Khi nào nên đưa trẻ cần khám mắt?
Trẻ chưa bị cận vẫn cần kiểm tra mắt để phát hiện sớm các bất thường về thị lực. Với trẻ đã được chẩn đoán cận thị, lịch tái khám thường được bác sĩ tư vấn dựa trên độ tuổi, mức độ cận và tốc độ tiến triển. Trong nhiều trường hợp, trẻ có thể cần kiểm tra định kỳ khoảng 6–12 tháng hoặc sớm hơn theo chỉ định.
Kiểm soát tiến triển cận thị tại Bệnh viện mắt quốc tế Nhật Bản
Tại Bệnh viện mắt Quốc tế Nhật Bản, trẻ được thăm khám bởi bác sĩ nhãn khoa và kiểm tra toàn diện về thị lực, khúc xạ, khả năng điều tiết, sức khỏe mắt cùng các yếu tố liên quan đến nguy cơ tăng độ. Hệ thống thiết bị chẩn đoán chuyên sâu hỗ trợ bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng mắt và xây dựng dữ liệu theo dõi riêng cho từng trẻ.
Theo bác sĩ nhãn khoa tại bệnh viện, việc trao đổi với phụ huynh về thói quen học tập và sinh hoạt của trẻ là một phần quan trọng trong quá trình đánh giá. Bởi mỗi trẻ có độ tuổi, tốc độ tăng độ và khả năng tuân thủ khác nhau, kế hoạch kiểm soát cận thị cần được cá nhân hóa và điều chỉnh theo từng giai đoạn.
Bên cạnh giải pháp chuyên môn, cha mẹ và trẻ còn được hướng dẫn điều chỉnh thói quen nhìn gần, sử dụng thiết bị điện tử và tăng thời gian hoạt động ngoài trời nhằm hỗ trợ làm chậm tiến triển cận thị.
Nếu trẻ liên tục tăng độ hoặc phải thay kính thường xuyên, đừng chỉ thay kính rồi tiếp tục theo dõi. Một buổi khám chuyên sâu sẽ giúp bác sĩ đánh giá tốc độ tiến triển cận thị và xây dựng kế hoạch kiểm soát phù hợp cho từng giai đoạn phát triển của trẻ.
Câu hỏi thường gặp
1. Trẻ bị cận thị nên khám mắt bao lâu một lần?
Thông thường, trẻ có thể được kiểm tra mắt định kỳ khoảng 6–12 tháng. Với trẻ có độ cận tăng nhanh, đang sử dụng Ortho-K, kính kiểm soát cận thị hoặc Atropine nồng độ thấp, bác sĩ có thể chỉ định lịch tái khám sớm hơn để theo dõi tình trạng mắt và hiệu quả của phương pháp đang áp dụng.
2. Đeo kính thường xuyên có làm trẻ tăng độ cận không?
Kính được kê đúng độ không phải là nguyên nhân làm cận thị tiến triển. Ngược lại, việc đeo kính không phù hợp hoặc không đeo kính theo hướng dẫn có thể khiến trẻ nhìn mờ, mỏi mắt và gặp khó khăn trong học tập. Phụ huynh nên cho trẻ sử dụng kính theo chỉ định của bác sĩ hoặc chuyên viên khúc xạ.
3. Ortho-K có chữa khỏi cận thị không?
Ortho-K không loại bỏ hoàn toàn cận thị. Kính giúp điều chỉnh tạm thời hình dạng bề mặt giác mạc để trẻ nhìn rõ hơn vào ban ngày và có thể hỗ trợ làm chậm tiến triển cận thị trong những trường hợp phù hợp. Hiệu quả cần được theo dõi qua các lần tái khám.
